अभ्यास केला पण दुसऱ्या दिवशी विसरतो – विद्यार्थ्यांनी काय करावे? | Study Tips in Marathi

अभ्यास केला पण दुसऱ्या दिवशी विसरतो – विद्यार्थ्यांनी काय करावे? | Study Tips in Marathi

अभ्यास केला पण दुसऱ्या दिवशी विसरतो – विद्यार्थ्यांनी काय करावे : मित्रांनो आज आपण अशा विषयावरती बोलणार आहोत जो की प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या समस्या सोडवू शकतो आणि त्यांची ही समस्या असणार हे मला माहित आहे तर हा पण त्या समस्या कशा सोडवू शकतो त्याबद्दल आज आपण बोलणार आहोत तर आपल्या विषय आहे अभ्यास केला पण दुसऱ्या दिवशी विसरतो विद्यार्थ्यांनी काय करावे.आता मित्रांनो तुम्ही अभ्यास करतात पण तुम्ही जो अभ्यास केलेला आहे तो तुम्हाला दुसरा दिवशी आठवत नाही तुम्ही विसरून जातात की तुम्ही काय अभ्यास केला होता आता हे फक्त तुमच्या सोबतच नाही हे प्रत्येकासोबत असं होते आणि त्यासाठी आपण काय काय केल पाहिजे ते आता मी तुम्हाला सांगतो.

अभ्यास केला पण दुसऱ्या दिवशी विसरतो – विद्यार्थ्यांनी काय करावे? | Study Tips in Marathi

अभ्यास केला पण दुसऱ्या दिवशी विसरतो – विद्यार्थ्यांनी काय करावे? | Study Tips in Marathi

1. सगळ्यात पहिले ज्या गोष्टीचा तुम्ही अभ्यास करत आहात त्याला फक्त वाचून काही होत नाही किंवा तुम्ही ते पाठ करायचा प्रयत्न करता आणि ते जे पाठ केलेले आहे ते तुम्हाला जर आठवलच नाही तर त्याचा काहीही उपयोग नसतो म्हणून तुम्ही काहीही वाचत असाल तर त्यासाठी तुम्ही ती गोष्ट समजून घेणं खूप गरजेचं आहे ती गोष्ट नक्की काय आहे त्याचा उपयोग काय आहे ज्याचा अभ्यास करतोय तो नक्की आपला काय सांगायचा प्रयत्न करत आहे ते समजून घ्यायचं पहिले तुम्ही प्रयत्न केला पाहिजे नुसतं वाचून काहीही फायदा होत नाही किंवा पाठ केल्याने तुम्हाला ते लक्षातही राहणार नाही ते तात्पुरता तुम्हाला लक्षात राहिले असं वाटतं आणि तुम्हाला ते जमेल असं तुम्ही समजून पुढचा अभ्यास करायला सुरुवात करतात पण त्यामुळे काय होते की ते तात्पुरतं तुम्हाला पाठ असतं आणि जेव्हा तुम्ही दुसऱ्या दिवशी ते परत आठवायचा प्रयत्न करता तेव्हा ते तुम्हाला लवकर आठवत नाही जरी आठवलं तर ते पूर्ण तुम्हाला समजलेले नसले कारणाने तुम्ही ते सांगू शकत नाही किंवा तुम्हाला ते लिहिता येत नाही.

2. आता तुम्हाला जर अभ्यास हा लक्षात ठेवायचा असेल तर तुम्ही केला पाहिजे असा पर्याय मी आता तुम्हाला दुसरा सांगत आहे.

जे काही तुम्ही अभ्यास केलेला असेल तो अभ्यास तुम्ही डोळे बंद करून आठवायचा प्रयत्न करा आणि तुम्हाला काय काय येत आहे ते तुम्ही एका वहीमध्ये लिहून काढा त्याने काय होईल तुम्हाला काय येतं हे पहिले समजून येईल आणि काय येत नाही ते सुद्धा तुमच्या लक्षात येईल त्यानंतर तुम्ही काय येतंय ते लिहिलेले असल्या कारणाने तुमची जे येते ते तुमचं दुसऱ्यांदा सराव होईल आणि ते तुमच्या लक्षात राहील आणि तुम्हाला एक गोष्ट सांगतो की लिहिल्याने एक फायदा असाही होतो की तुम्ही तुमच्या माईंड सोबत तुमच्या हाताची सुद्धा लिहायला सवय होऊन जाते आणि तुम्ही पेपरला जेव्हा जातात तेव्हा तुम्हाला लिहितांनी त्या गोष्टी आठवतात तर त्याचा फायदा हा असाही होऊ शकतो तुम्हाला.

3. आता तिसरा पर्याय मी तुम्हाला सांगत आहे की तुम्ही जो जो अभ्यास केलेला आहे त्याला परत दुसरा दिवशी त्यात गोष्टीचा अभ्यास तुम्ही करा दहा मिनिटे तरी सर्व गोष्टी तुमच्या डोळ्याखालून जाऊ द्या आणि पूर्ण समजून घ्या तेव्हा तुम्हाला त्या गोष्टी आठवायला सोप्या जाईल आणि समजूनही येतील म्हणजे तुमची तीन वेळा सराव करून जाईल आणि तुम्हाला सर्व गोष्टी ह्या समजूनही येतील आणि आठवतील आणि तुम्ही ते विसरणार नाही आणि ह्यामुळे तुम्हाला अभ्यास लक्षात राहायला मदत भेटतील.

4. आता हा पर्याय असाही आहे की जे पहिल्या क्रमांका येणारे विद्यार्थी असतात त्यांना एक खूप चांगली सवय असते ती म्हणजे ते स्वतःचे नोट्स हे स्वतः तयार करतात त्याचा अभ्यास त्या नोट्स मधूनच करतात त्यामुळे त्यांना अभ्यास हा समजूनही येतो आणि ते त्या नोट्सचा वापर करून दुसऱ्याला शिकवू शकता समजून सांगू शकतात त्यांच्यामध्ये ती एक चांगली गोष्ट असते त्यांना अभ्यास करताना कोणता अडथळा येत नाही आणि याचा फायदा त्यांना परीक्षेत प्रत्येक वेळा होत असतो आणि त्यामुळेच त्यांचा परिक्रमांक हा येत असतो आणि हीच पद्धत जे पहिल्या दहा क्रमांका मध्ये जे विद्यार्थी येतात हे मला असं वाटतं की ते सुद्धा तीच पद्धत वापरतात म्हणून त्यांचा अभ्यास हा खूप चांगला होतो आणि त्यांना प्रत्येक गोष्ट ही समजून येते तर तुम्ही सुद्धा त्या गोष्टी केल्या पाहिजे हे स्वतःचे नोट्स आहेत स्वतःची जी अभ्यास आहे ती स्वतः केला पाहिजे आणि ती स्वतःच्या भाषेमध्ये तुम्ही लिहिल्या पाहिजे त्यामुळे तुम्हाला गोष्टी समजायला सोप्या जातील.

5. आता तुम्हाला पाचवा आणि खूप चांगला असा पर्याय ज्याने तुम्हाला अभ्यास लक्षात राहायला खूप भारी मदत भेटेल ती पद्धत अशी आहे की तुम्ही ती पद्धत जर वापरायला सुरुवात केली तर तुम्हाला अभ्यास हा करायलाही आवडेल आणि तुम्ही कोणतीही गोष्ट समजून घेऊन अभ्यास करायला सुरुवात कराल.

तुम्हाला मी एक उदाहरण देऊन ही गोष्ट समजून सांगत आहे .मी अभ्यास करतो आणि सोबत माझ्या मित्राला सुद्धा अभ्यासाला बसवतो आम्ही दोघ ठरवतो की दोन तास पूर्ण अभ्यास मन लावून करायचा आणि अभ्यास झाल्यावर काय काय गोष्टी तो शिकला तो मला समजून सांगेल आणि मी काही शिकलो ते मी त्याला समजून सांगेन तर आम्ही दोन तास पूर्ण मन लावून अभ्यास केला त्यानंतर ज्या गोष्टी मला समजल्या त्या गोष्टी मी त्याला समजून सांगितल्या तो अभ्यास त्याचा मी पूर्ण करून घेतला त्याने मला कळलं की मला कोणत्या गोष्टी समजल्या आणि कोणत्या गोष्टी हा मला करायच्या बाकी माझी एकाच वेळेस दोन वेळा रिविजन झाली त्यानंतर त्यांनी सुद्धा त्याचा अभ्यास मला समजून सांगितला त्यांनी जो विषय निवडला होता तो विषय मला समजून सांगायचा प्रयत्न केला तो विषय सुद्धा मला बऱ्यापैकी समजला आणि त्याला सुद्धा त्याची एक रिविजन झाली म्हणजे एकाच वेळी साध्य दोघांचा दोन विषयाचा आम्ही अभ्यास केला .

आणि दोन्ही विषय आम्हाला कमी वेळा समजून आले आता त्यामध्ये आम्हाला माहिती आहे की आम्हाला पूर्णपणे सर्व गोष्टी तर आम्ही लक्षात ठेवू शकत नाही तर आम्ही परत एकदा ती रिविजन गेली आम्ही समजून घेतल्या की काय काय आमचं बाकी आम्हाला काय नाही समजलं त्यामुळे परत समजून घेतले आणि पूर्ण गोष्ट आम्ही ती एकमेकांना समजून सांगितली त्यानंतर आम्हाला त्या सर्व गोष्टी समजून आल्या आणि आमचा एकाच वेळामध्ये दोन विषयाचा अभ्यास झाला आणि त्याचा फायदा आम्हाला हा आता प्रत्येक वेळा होत आहे म्हणूनच माझा सांगायचं तात्पर्य एवढेच आहे की तुम्ही जेव्हा अभ्यास करत असाल तेव्हा तुम्ही तुमच्या मित्राला तुम्ही ज्या काही गोष्टी तुम्ही शिकला आहात ज्या काही गोष्टी तुम्ही अभ्यास केला .

आहात त्या गोष्टी तुम्ही त्याला समजून सांगा त्याला शिकवायचा प्रयत्न करा त्या गोष्टी त्याला समजून आल्या म्हणजे तुमचाही एक सराव हा होत असतो आणि त्यालाही त्या गोष्टी समजून येतात आणि त्यामध्ये जर का तुम्हाला काही गोष्टी नसेल समजल्या तर त्या गोष्टी तुम्हाला कळून येतात तुम्ही त्याचा अभ्यास परत करता आणि त्यामुळे तुम्ही कमी वेळामध्ये पूर्ण अभ्यास हा समजून घेतात आणि ही पद्धत खूप जास्त चांगली आहे तुम्हाला अभ्यास करण्यासाठी आणि ह्या सारख्या पद्धत मला तर नाही वाटत की कुठे असेल चांगली जी तुम्हाला अभ्यास लक्षात ठेवायला मदत करेल ही जी पद्धत आहे माझ्या मते प्रत्येक विद्यार्थ्यांनी ही प्रयत्न केला पाहिजे मी हाच गोष्टीचा सराव हा त्यांनी धरायला हवा आणि त्यांनी प्रत्येक गोष्ट ही समजून घेऊन अभ्यास केला तर त्यांना त्याचा मदत भेटते आणि अशाने तुम्ही जे या गोष्टीचा अभ्यास केला आहात त्या दुसऱ्या दिवशी तुम्हाला आठवायला मदत भेटते त्या तुम्ही विसरणार नाही.

निष्कर्ष:

अभ्यास केला आणि दुसऱ्या दिवशी विसरून जाणे ही अनेक विद्यार्थ्यांची सामान्य समस्या आहे. मात्र योग्य पद्धतीने अभ्यास केला, विषय समजून घेतला, स्वतःच्या शब्दांत नोट्स तयार केल्या, अभ्यासलेली गोष्ट पुन्हा आठवण्याचा प्रयत्न केला आणि मित्रांना ती समजावून सांगितली, तर अभ्यास जास्त काळ लक्षात राहू शकतो. त्यामुळे फक्त तासन्‌तास पुस्तक वाचण्यापेक्षा समजून घेणे, आठवणे, लिहिणे आणि पुन्हा उजळणी करणे या गोष्टींना महत्त्व द्या. कारण अभ्यासाचा खरा फायदा किती वेळ अभ्यास केला यात नसून, आपण शिकलेली गोष्ट किती चांगल्या प्रकारे समजून घेतली आणि ती किती काळ लक्षात ठेवली यामध्ये आहे.

 अभ्यास लक्षात ठेवण्यासाठी काय लक्षात ठेवावे?

• फक्त वाचण्यापेक्षा विषय समजून घ्या.
• अभ्यास केल्यानंतर पुस्तक बंद करून स्वतःला प्रश्न विचारा.
• दुसऱ्या दिवशी शिकलेल्या गोष्टींची Revision करा.
• उत्तर स्वतःच्या शब्दांत सांगण्याचा प्रयत्न करा.
• मोठा धडा छोट्या भागांमध्ये विभागून अभ्यास करा.
• महत्त्वाचे मुद्दे आणि Keywords लक्षात ठेवा.
• शिकलेला विषय स्वतःला किंवा दुसऱ्या व्यक्तीला समजावून सांगा.
• नियमितपणे छोट्या टेस्ट सोडवा.
• अभ्यास करताना मोबाईल आणि इतर distractions पासून दूर राहा.
• पुरेशी झोप आणि विश्रांती घ्या.
• शेवटच्या क्षणी पूर्ण अभ्यास करण्याऐवजी नियमित Revision करा.

कोणत्या चुका टाळाव्यात

• एकाच उत्तराचे सतत वाचन करू नका.
• अभ्यास करून लगेच दुसऱ्या विषयाकडे वळू नका; थोडे आठवून पाहा.
• फक्त Highlight करून अभ्यास झाला असे समजू नका.
• संपूर्ण रात्र जागून अभ्यास करू नका.
• Revision फक्त परीक्षेच्या आदल्या दिवशी करू नका.
• प्रत्येक उत्तर शब्दशः पाठ करण्याचा प्रयत्न करू नका.
• अभ्यास करताना सतत मोबाईल वापरू नका.
• एखादी गोष्ट लगेच लक्षात राहिली नाही म्हणून निराश होऊ नका.

 FAQ

Q1. अभ्यास केला पण दुसऱ्या दिवशी विसरतो, असे का होते?

फक्त वाचणे, Revision न करणे, विषय न समजणे, लक्ष विचलित होणे आणि पुरेशी झोप न मिळणे यांसारख्या कारणांमुळे शिकलेली माहिती आठवणे कठीण होऊ शकते.

Q2. अभ्यास केलेले लक्षात ठेवण्यासाठी काय करावे?

विषय समजून घ्या, पुस्तक बंद करून आठवण्याचा प्रयत्न करा आणि नियमित Revision करा.

Q3. अभ्यास केल्यानंतर Revision कधी करावी?

अभ्यास केल्यानंतर त्याच दिवशी थोडक्यात आठवण करून घ्या आणि पुढील दिवसांमध्ये पुन्हा Revision करा.

Q4. फक्त वाचल्याने अभ्यास लक्षात राहतो का?

फक्त वाचण्यापेक्षा स्वतःला प्रश्न विचारणे, उत्तर सांगणे आणि लिहून पाहणे यामुळे शिकलेली माहिती आठवण्याचा सराव होतो.

Q5. Active Recall म्हणजे काय?

पुस्तक किंवा नोट्स न पाहता शिकलेली माहिती स्वतःच्या आठवणीतून सांगण्याचा किंवा लिहिण्याचा प्रयत्न म्हणजे Active Recall.

Q6. अभ्यास लक्षात ठेवण्यासाठी किती वेळ अभ्यास करावा?

सर्व विद्यार्थ्यांसाठी एकच ठराविक वेळ योग्य असेल असे नाही. अभ्यासाचा वेळ विषय, वय, शाळेचे वेळापत्रक आणि एकाग्रतेनुसार ठरवता येतो. नियमित आणि लक्षपूर्वक अभ्यास करणे महत्त्वाचे आहे.

Q7. झोपेचा अभ्यासावर परिणाम होतो का?

होय. पुरेशी झोप मिळाल्याने शरीर आणि मेंदूला विश्रांती मिळते. त्यामुळे अभ्यास आणि Revision साठी झोपेकडे दुर्लक्ष करू नये.

Q8. Maharashtra Board विद्यार्थ्यांनी अभ्यास लक्षात ठेवण्यासाठी काय करावे?

पाठांतरावर पूर्णपणे अवलंबून न राहता धड्याचा अर्थ समजून घ्या, महत्त्वाचे मुद्दे ओळखा, Active Recall वापरा आणि नियमित Revision करा.